ARAŞTIRMALAR arşivleri - AKSARAY TARİH ARAŞTIRMALARI MERKEZİ

İmam Gazali’nin Aksaray’daki Torunları

admin — Mon, 25 Nov 2024 13:57:05 +0000

Hüccetü’l-İslam İmam Gazali’nin Soyundan Gelen Aksaraylılar

Meşhur İslam alimi İmam Gazali (tam adı Ebu Hamid Muhammed El-Gazali Et-Tusi), 1058 yılında, günümüzdeki ismi Meşhed olan ve İran’ın Horasan eyaletinde bulunan Tus şehrinde doğmuştur. Eğitimini Tus (Meşhed), Cürcan (Gurgan) ve Nişabur’da tamamlayan İmam Gazali, dönemin Büyük Selçuklu Devleti veziri Nizamülmülk’ün ve bunun oğlu yine vezir Fahrülmülk’ün saygı ve desteğini kazanmış ve Bağdat’ta Nizamiye Medresesi müderrisliğine getirilmiştir. İmam Gazali daha sonra Şam, Kudüs, İskenderiye, Mekke, Medine ve Nişabur’da kalmıştır. Uzun yıllar süren müderrislik kariyerinin ardından memleketine dönen İmam Gazali, 18 Aralık 1111 tarihinde doğduğu şehir olan Tus’ta (Meşhed) vefat etmiştir. İslam düşünce tarihinin en etkili ve en önemli tasavvufçusu, filozofu, müftüsü, fıkıhçısı ve alimlerinden biri olan ve Büyük Selçuklu Devleti döneminde yaşayan İmam Gazali, 11. Yüzyılın din müceddidi olarak kabul edilmiş, eserleri çağdaşı olan alimler ile daha sonraki dönemlerin alimleri tarafından övülmüş ve dini ilimlerdeki yetkinliğinden dolayı kendisine “Hüccetü’l-İslam” (İslam Dini’nin Delili) unvanı layık görülmüştür.

Büyük İslam alimi İmam Gazali’nin soyunun, bir oğlu ve üç kızından devam ederek günümüze kadar geldiği anlaşılmaktadır. Günümüzde Pakistan, İran, Irak, Azerbaycan, Suriye, Mısır ve Türkiye’de İmam Gazali soyundan olduklarını ifade eden aileler bulunmaktadır. Tarihi kaynaklar ve arşiv belgelerinden tespit edilebildiği kadarıyla, İmam Gazali’nin soyundan gelenlerin bir kolu da Anadolu’da Aksaray’a yerleşmiş ve bu kol günümüze kadar devam etmiştir. Aksaray’da yaşayan ve İmam Gazali soyundan gelenler hakkındaki ilk bilgiler ise, 1341 yılında Anadolu Selçukluları hakkında El-Veledü’ş-Şefik ve’l-Hafidü’l-Halik isimli önemli bir tarih kitabını kaleme alan Niğdeli Kadı Ahmed tarafından verilmektedir.

***

Niğdeli Kadı Ahmed, 1286 yılında Niğde’de doğmuş Türkistan ve Hoten asıllı bir alim, kadı ve tarihçidir. Dedesi Cemaleddin Muhammed b. Hasan, 1204 yılında Türkistan’dan Anadolu’ya gelmiş ve Niğde’ye yerleşmiştir. Kaynaklarda Cemaleddin Muhammed Efendi’nin Anadolu Selçuklu Devleti hizmetine girdiği ve kadılık yaptığı belirtilmektedir. 1249 yılında Aksaray yakınlarındaki Sultan Hanı önünde Anadolu Selçuklu sultanları II. İzzeddin Keykavus ile IV. Kılıçarslan arasında yapılan savaş sırasında hayatını kaybetmiştir. Cemaleddin Muhammed Efendi’nin oğlu ve Niğdeli Kadı Ahmed’in babası olan Zeyneddin Nuşi ise Niğde’de yaşamış bir Anadolu Selçuklu bürokratıdır. Tarih kaynaklarının verdiği bilgilere göre, Niğdeli Kadı Ahmed’in amcası Bedreddin ise Ermenek bölgesi beyidir. Babası Zeyneddin Nuşi’nin 1298 yılında kendisi henüz 12 yaşında iken ölmesi üzerine Niğde ve Aksaray’daki akrabaları tarafından büyütülen ve eğitimini Melegubi (Derinkuyu), Niğde ve Kayseri’de tamamlayan Niğdeli Kadı Ahmed, daha sonra Niğde kadısı olarak da görev yapmıştır. Niğdeli Kadı Ahmed, Niğde kadısı olarak görev yaptığı sırada Aksaray’da yaşayan ve İmam Gazali soyundan gelen bir hanımla evlenmiş ve bu evlilik vesilesiyle İmam Gazali ile sekizinci göbekten akrabalık tesis etmiştir.

Niğdeli Kadı Ahmed’in 1341 yılında Aksaray’da kendi el yazısıyla ve Farsça olarak kaleme aldığı ve tek nüshası İstanbul’daki Süleymaniye Kütüphanesi’nde bulunan El-Veledü’ş-Şefik ve’l-Hafidü’l-Halik isimli eserinde, İmam Gazali’nin soyundan gelen ve Aksaray’da yaşayan kişiler hakkında ayrıntılı bilgiler vermektedir. Niğdeli Kadı Ahmed, eserinin ikinci bölümünde İmam Gazali hakkında oldukça ayrıntılı ve uzun bilgiler verdiği sırada İmam Gazali’nin o yıllarda Aksaray’da yaşayan soyundan da bahsetmektedir. Niğdeli Kadı Ahmed, ismini zikretmediği eşinin dedesi olan Mecdeddin Abdülmuhsin için “Aksaray’ın ve Selçuklu memluk ve askerlerinin kadısıdır” demektedir. Eşinin babası yani kayın pederi Kemaleddin Abdülmümin için ise “Aksaray kalesinde olup subaşıdır” ifadesini kullanmaktadır. Daha sonra kitabında yer verdiği İmam Gazali şeceresinde ise bu iki ismi yani eşinin dedesi Mecdeddin Abdülmuhsin ile kayın pederi Kemaleddin Abdülmümin’i altıncı ve yedinci göbekten İmam Gazali’nin torunları arasında göstermektedir. Ancak Niğdeli Kadı Ahmed, kitabında bu kişilerin Aksaray’a ne zaman ve ne şekilde gelip yerleştikleri hakkında herhangi bir bilgi vermemektedir. Bu konuda önemli araştırmalar yapmış olan İslam Tarihi uzmanı Prof. Dr. Ali Ertuğrul, İmam Gazali soyundan gelenlerin Aksaray’a 1240-1250 yıllarında yerleşmiş olduklarını tespit etmektedir. Anadolu Selçukluları’nın 1243 yılında Kösedağ’da Moğol ordularına yenilmesi ve sonrasında İran’dan Anadolu’ya yoğun bir göç dalgasının yaşanmış olması nedeniyle, bu tespit oldukça isabetli görünmektedir. İmam Gazali soyundan gelenlerin de bu sıralarda yani 13. Yüzyılın ortalarında Anadolu’ya geldikleri, Aksaray’a yerleştikleri ve bu şehirde kadılık ve subaşılık gibi ilmi, adli ve askeri makamlarda görev aldıkları anlaşılmaktadır.

***

İmam Gazali’nin soyundan gelenlerin Aksaray’da yaşadıklarına dair bir diğer önemli tarihi kaynak ise Osmanlı Arşivi belgeleridir. Aksaray ve çevresinin Osmanlı Devleti idaresine geçtiği 15. Yüzyıl sonlarından itibaren kaleme alınan arşiv belgelerinde, İmam Gazali soyundan olan kişilerin Aksaray’da yaşadıkları ve çeşitli görevlerde bulundukları açık ve net bir şekilde belirtilmektedir.

Osmanlı Arşiv belgelerinde İmam Gazali soyundan gelen kişilere dair ilk kayıt, 1500 yılına tarihlenen bir tahrir defterinde geçmektedir. Bu deftere göre İmam Gazali soyundan gelen “Mevlana Muhsin Çelebi” isimli bir kişi o yıllarda hayatta görünmekte ve Aksaray’da yaşamaktadır. Kendisi hakkında “Mevlana Muhsin Çelebi ki Evlad-ı İmam Gazali” ibareleri kullanılan bu kişinin taşıdığı unvandan bir alim olduğu anlaşılmaktadır. Diğer kayıtlardan Mevlana Muhsin Çelebi’nin bir ara Larende (Karaman) kadısı olarak görev yaptığı, Mehmed Çelebi ve Şeyh Muhiddin isimli iki oğlu bulunduğu ve bunlardan Mehmed Çelebi’nin tımar sahibi bir sipahi ve Şeyh Muhiddin’in ise vakıf mütevellisi olduğu tespit edilmektedir. Mevlana Muhsin Çelebi’nin ismi günümüzde Aksaray şehir merkezindeki bir mahallede (Muhsin Çelebi Mahallesi) yaşamaya devam etmektedir. Bu mahallenin ismi, 16. Yüzyıldan günümüze kadar hiç değişmeden varlığını korumuştur.

Osmanlı Arşivi belgelerinde İmam Gazali soyundan gelip Aksaray’da yaşayanlar hakkındaki diğer bilgiler ise 1525 yılına tarihlenen bir başka tahrir defterinde geçmektedir. Bu defterde geçen ilk isim Oruç Bey isimli biridir. Defterde “Oruç Bey İmam Gazali neslinden olup” ifadelerine rastlamaktadır. Bu ifadelerden İmam Gazali soyundan olan ve Aksaray’da yaşayan Oruç Bey adlı kişinin Aksaray’da bulunduğu kesin olarak anlaşılmaktadır. Kullandığı “bey” unvanından dolayı ise kendisinin askeri bir yetkili veya tımar sahibi bir sipahi olduğu düşünülmektedir. Diğer kayıtlardan Oruç Bey’in Derviş, Sinan, Hamza ve Emre isimli oğullarının olduğu ve bunların da tımar sahibi birer sipahi olduğu anlaşılmaktadır.

Yine 1525 tarihli tahrir defterinde Oruç Bey’in oğlu olarak gösterilen Sinan Bey’in ismi görülmektedir. Defterde “Sinan Bey bin Oruç Bey İmam Gazali neslinden olup” ibaresi bulunan Sinan Bey’in de İmam Gazali soyundan geldiği, Aksaray’da yaşadığı ve kullandığı “bey” unvanından dolayı askeri bir yetkili veya tımar sahibi bir sipahi olduğu anlaşılmaktadır. Daha sonraki kayıtlarda ise Sinan Bey, Aksaray Sancağı beyi olarak görülmektedir. Ayrıca bir başka kayıtta Sinan Bey’in Aksaray şehrinde kendi adını taşıyan bir mescit inşa ettirdiği tespit edilmektedir. Diğer kayıtlardan Sinan Bey’in Bali, Mahmud ve Hamza isimli üç oğlu olduğu, bunların bazı köylerdeki tımar gelirlerine sahip sipahiler olduğu, Hamza’nın ise Aksaray alaybeyi olduğu anlaşılmaktadır.

Sinan Bey’in oğlu olan Hamza’nın ismi aynı defterde Hamza Çelebi, Hamza Bey veya Melik Hamza şeklinde geçmektedir. Hakkında “Hamza Çelebi İmam Gazali neslinden olup kadimden tımar tasarruf edüp el-an Aksaray alay beyi” ibaresi geçen Hamza Bey’in tımar sahibi olduğu ve Aksaray’da “alaybeyi” unvanı ile komutan olarak görev yaptığı anlaşılmaktadır. Sonraki kayıtlarda ise Hamza Bey’in Ali, Mehmed ve Ahmed isimli oğulları ile Yusuf isimli torununa ait kayıtlara rastlanmaktadır. Adı geçen bu kişiler de defterlerde tımar sahibi sipahiler olarak gösterilmektedir.

Osmanlı Arşivi’nde bulunan tahrir defterlerinde İmam Gazali soyundan gelen bir başka kişi olarak da Paşa Bey ismine tesadüf edilmektedir. Hakkında “Paşa Bey an-evlad-ı İmam Gazali” kaydı bulunan Paşa Bey’in tımar sahibi bir sipahi olduğu anlaşılmaktadır. Diğer kayıtlardan ise Paşa Bey’in Mehmed ve Çelebi isimli iki oğlu olduğu ve bunlardan Mehmed’in tımar sahibi bir sipahi ve Çelebi’nin ise hem tımar sahibi bir sipahi ve hem de Aksaray Sancağı miralemi (bayraktar) olduğu tespit edilmektedir. Yine diğer kayıtlardan Paşa Bey’in tımar sahibi ve sipahi olan Paşa, Münim, Ağa ve Mustafa isimli torunlarına rastlanmaktadır. Bunlardan Mustafa’nın Aksaray Sancağı seraskeri (sefer kuvvetleri komutanı) olduğuna dair de ayrıca kayıtlar vardır.

16. Yüzyıla ait Osmanlı Arşivi tahrir defterlerinin verdiği bu bilgiler, İmam Gazali soyundan gelen ve bu yüzyılın başlarında Aksaray’da yaşayan kişilerin Muhsin Çelebi, Oruç Bey ve Paşa Bey isimli kişiler olduğunu, bunlardan ilkinin bir alim ve kadı, diğer ikisinin ise askeri sınıfa mensup sipahiler olduğunu açıkça göstermektedir. Bu kişiler ile bunların çocukları ve torunlarının yine Aksaray şehrinde yaşadıkları, Aksaray’daki bir mahalleye “Muhsin Çelebi” ismini verdikleri, şehir içinde bir mescit yaptırdıkları ve Belisırma, Selime, Ağaçlı, Yaprakhisar, Sivrihisar ve Hıcıb (Gülpınar) köyleri ile bu köylere yakın mezraların tımar ve zeamet gelirlerine sahip oldukları yine arşiv belgelerinden net olarak tespit edilmektedir.

***

Sonuç olarak tarihi kaynaklardan ve Osmanlı Arşivi belgelerinden anlaşıldığına göre, İslam tarihinin en önemli simalarından biri olan Hüccetü’l-İslam İmam Gazali’nin soyundan gelen kişiler, 13. Yüzyıldan itibaren Aksaray’a yerleşmişlerdir. Hem Anadolu Selçuklu dönemine ve hem de Osmanlı dönemine ait kaynakların verdiği bilgiler dikkate alındığında, İmam Gazali soyundan olan kişilerin Aksaray’da yaşamış oldukları, tarihçilik disiplini açısından kesin ve sabit bir bilgidir. İmam Gazali’nin torunları olan bu kişiler, her iki devlet döneminde de ilmi ve askeri alanlarda önemli makamlara gelmişlerdir. Arşiv belgelerinde 17. Yüzyıla kadar varlıkları kolaylıkla takip edilen İmam Gazali’nin Aksaraylı torunları, daha sonraki asırlarda da Aksaray’daki varlıklarını devam ettirmişler ve günümüze kadar bilinir ve tanınır olmayı sürdürmüşlerdir. Günümüzde Aksaray’da bazı ailelerin İmam Gazali soyundan geldiklerine dair olan ortak hafıza, elan canlı olarak yaşamaktadır.

Seçilmiş Kaynakça

Mehmet Fuat KÖPRÜLÜ, “Anadolu Selçukluları Tarihinin Yerli Kaynakları”, TTK Belleten, 7/27 (1943), s. 379-521
William Montgomery WATT, Müslüman Aydın, Gazali Hakkında Bir Araştırma, İzmir 1989 (çev. Hanifi ÖZCAN)
Mehmet Altay KÖYMEN, “Türkiye Selçukluları Tarihine Dair Yeni Bir Kaynak: El-Veledüş-Şefik”, TTK Belgeler, 15/19 (1993), s. 1-22
Mustafa ÇAĞRICI, “Gazzali”, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 13 (1996), s. 489-505
Ali ERTUĞRUL, Anadolu Selçukluları Devrinde Yazılan Bir Kaynak: Niğdeli Kadı Ahmed’in Kitabı, İzmir 2009 (Doktora Tezi)
Ali ERTUĞRUL, “İmam Ebu Hamid El-Gazzali’nin Anadolu’daki Torunları”, Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 16/2 (2012), s. 667-688
Ali ERTUĞRUL, Niğdeli Kadı Ahmed’in El-Veledü’ş-Şefik ve’l-Hafidü’l-Halik’i, Anadolu Selçuklularına Dair Bir Kaynak, Ankara 2015, 2 cilt
Ali ERTUĞRUL, “Niğdeli Kadı Ahmed”, Diyanet İslam Ansiklopedisi, Ek 2 (2019), s. 355-356

Niğdeli Kadı Ahmed’in 1341 yılında Aksaray’da kaleme El-Veledü’ş-Şefik ve’l-Hafidü’l-Halik isimli kitabının ilk iki sayfası. Bu yazma eserin tek nüsha olan orijinali, İstanbul’daki Süleymaniye Kütüphanesi’nde bulunmaktadır.

1500 yılına ait tahrir defterinin Aksaray ile ilgili bölümünde, Mevlana Muhsin Çelebi’nin İmam Gazali neslinden olduğunu gösteren kayıtlar. Defterin orijinali, İstanbul’daki Osmanlı Arşivi’nde bulunmaktadır.

1525 yılına ait tahrir defterinin Aksaray ile ilgili bölümünde, Oruç Bey’in torunu ve Sinan Bey’in oğlu olan Hamza Çelebi’nin İmam Gazali neslinden olduğunu gösteren kayıtlar. Defterin orijinali, İstanbul’daki Osmanlı Arşivi’nde bulunmaktadır.

1525 yılına ait tahrir defterinin Aksaray ile ilgili bölümünde, Paşa Bey’in oğlu olan Çelebi Bey’in İmam Gazali neslinden olduğunu gösteren kayıtlar. Defterin orijinali, İstanbul’daki Osmanlı Arşivi’nde bulunmaktadır.

1525 yılına ait tahrir defterinin Aksaray ile ilgili bölümünde, Çelebi Bey’in oğulları Paşa Bey ile Münim Bey’in İmam Gazali neslinden olduklarını gösteren kayıtlar. Defterin orijinali, İstanbul’daki Osmanlı Arşivi’nde bulunmaktadır.

İmam Gazali’nin Aksaray’daki Torunları yazısı ilk önce AKSARAY TARİH ARAŞTIRMALARI MERKEZİ üzerinde ortaya çıktı.

Aksaray’ın İlk Muhtarları (1835)

admin — Tue, 29 Oct 2024 00:03:34 +0000

Aksaray’da Görev Yapan İlk Muhtarlar (1835)

Osmanlı Devleti döneminde, mahalle ve köylerdeki muhtarlık teşkilatı, ilk defa Padişah II. Mahmud döneminde (1808-1839) kurulmuştur. Başlangıç olarak 1829 yılında İstanbul’da kurulan muhtarlık teşkilatının kurulmasındaki amaç, İstanbul’a giriş çıkış ile şehre yapılan göçü kontrol etmek ve şehrin güvenliğini sağlamaktı. İstanbul’da göreve başlayan bu ilk muhtarlar, merkezi yönetim tarafından atama yoluyla işbaşına geldiler. İstanbul dışındaki Osmanlı taşrasında ise ilk muhtarlık teşkilatı 1833 yılında Kastamonu Eyaleti’nde kuruldu. Önce şehir ve kasaba mahallelerinde, hemen ardından da köylerde halk tarafından seçilen muhtarlar, muhtar-ı evvel (birinci muhtar) ve muhtar-ı sani (ikinci muhtar) unvanlarıyla göreve başladılar. Bu teşkilatın yaygınlaştırılmasındaki temel gerekçe, 1826’da Yeniçeri Ordusu’nun kaldırılmasıyla İstanbul’da ve taşrada oluşan güvenlik boşluğunu, yerel halkın temsilcileri vasıtasıyla doldurmaktı. Bir bakıma, Osmanlı halkının temsilcisi olan muhtarlar, taşra yönetimine ortak oluyordu. Müslüman halkın temsilci olarak göreve başlayan muhtarların yanısıra aynı zamanda Gayrimüslim halkın muhtarları da “kahya” unvanı ile görevlendirildiler. Muhtarlık sisteminin oturması ve taşra halkı tarafından memnuniyetle karşılanması üzerine, bu teşkilat hızla diğer eyaletlerde de icra edilmeye başlandı. Aynı 1833 yılında Anadolu ve Rumeli’deki eyaletlerde mahalle ve köylerde muhtarlar seçildi ve göreve başladı. Bu muhtarlar, mahalle veya köy halkının ileri gelenleri tarafından seçiliyor, yerleşim yeri imamının kefaletine bağlanıyor ve muhtarların isimleri ve künyeleri bir deftere kaydedilerek İstanbul’a bildiriliyordu.

Aksaray’ın da içinde bulunduğu Karaman (Konya) Eyaleti’nde muhtarlık teşkilatının kurulması 1835 yılında gerçekleşmiştir. Dönemin Karaman (Konya) valisi Hacı Ali Paşa’nın denetiminde, Karaman Eyaleti’ne bağlı Konya, Aksaray, Niğde, Akşehir ve Beyşehir sancaklarındaki mahalle ve köylerde muhtarlık seçimleri 1836 yılına kadar tamamlanmış ve seçilen muhtarların isimleri İstanbul’a bildirilmiştir. Üzerinde tarih olmayan ancak 1835 yılına ait olduğu anlaşılan bir Osmanlı Arşivi belgesinde, Aksaray şehri mahalleleri ile bağlı köylerdeki ilk muhtarlar belirlenmiş ve mahalle ve köy imamlarının kefaletine bağlanarak görevlerine başlamıştır. Aksaray’ın ilk muhtarlarının listelendiği bu belgeye göre Aksaray şehrinin 27 mahallesinde 24 muhtar, Aksaray’a bağlı 51 köyde ise 52 muhtar göreve başlamıştır. Yani Aksaray’ın mahalle ve köylerinden oluşan 78 birimde toplam 76 muhtar göreve başlamıştır. Gayrimüslimlerin muhtarları için ise bu dönemde “kahya” terimi kullanılmıştır. Söz konusu belgede muhtar-ı evvel (birinci muhtar) ve muhtar-ı sani (ikinci muhtar) olarak adlandırılan muhtarların isimleri, yaşları ve sülale isimleri de kaydedilmiştir. Aksaray’ın mahalle ve köylerinde göreve başlayan bu ilk muhtarlar, mahalle veya köyün asayişini sağlamak, gelen veya gidenlerinden kaydını tutmak ve vergilerin taksimi ve tahsiline yardımcı olmakla görevlendirilmişlerdir. Aksaray’ın bu ilk muhtarları, diğer bölgelerdeki muhtarlar gibi başlangıçta görevden alınıncaya kadar muhtarlık görevini devam ettirmişlerdir. Ancak daha sonra muhtarların görev süreleri 1864 yılında 1 (bir) yıl olarak belirlenmiştir.

Aksaray’da 1835 yılında başlayan mahalle ve köy muhtarlığı uygulaması, daha sonraki yıllarda tüm Osmanlı dönemi boyunca devam etmiştir. Osmanlı Devleti’nin yıkılmasından sonra 1923’te kurulan Türkiye Cumhuriyeti döneminde de aynı sistem devam ettirilmiştir. Mahalle ve köy muhtarlığı sistemi, günümüzde de aynı şekilde devam etmektedir. Mahalle ve köy halkı, 5 (beş) yılda bir yapılan yerel seçimlerde kendi muhtarlarını seçmektedir.

Osmanlı Arşivi’nde bulunan ve 1835 yılına tarihlenen belgeye göre, Aksaray’ın mahalleleri ve köylerinde göreve başlayan ilk muhtarların listesi şu şekildedir:

Aksaray Kasabası Mahalleleri Muhtarları:

* Şeyh Hamid ve Tımarhane mahalleleri:

Birinci muhtar, Şeyh Hamid mahallesinden Hacı Hasan oğlu Süleyman bin Memiş

İkinci muhtar, Şeyh Hamid mahallesinden Kayserili oğlu Mustafa bin Mehmed

* Kızılca, Kalınlar ve Bedir Muhtar mahalleleri:

Birinci muhtar, Kızılca mahallesinden Bodur oğlu İbrahim bin Mustafa

İkinci muhtar, Kalınlar mahallesinden Köse oğlu Abdullah bin Ali

* Teftiş, Şamlı ve Çerdiğin mahalleleri:

Birinci muhtar, Teftiş mahallesinden Musa Bey oğlu Hacı Musa bin Hacı İsmail

İkinci muhtar, Şamlı mahallesinden Terzi oğlu Hacı Osman bin Mehmed

* Nakkaş, Meydan ve Deveciyan mahalleleri:

Birinci muhtar, Nakkaş mahallesinden Gani oğlu Hasan bin İsmail

İkinci muhtar, Nakkaş mahallesinden Perek oğlu Hasan bin Hasan

* Bölcek mahallesi:

Birinci muhtar, Bölcek mahallesinden Hacı Seyfi oğlu Hacı Mehmed bin Hacı Hüseyin

İkinci muhtar, Bölcek mahallesinden Kara Memiş oğlu Mustafa bin Abdurrahman

* Paşacık, Minarecik ve Şeyh Gaznevi mahalleleri:

Birinci muhtar, Paşacık mahallesinden Kırkıl oğlu Mehmed bin Mehmed

İkinci muhtar, Karaca oğlu Mehmed bin Mehmed

* Kergi ve Terzi Hasan mahalleleri:

Birinci muhtar, Kergi mahallesinden Ökçesiz oğlu İbrahim bin İsmail

İkinci muhtar, Kergi mahallesinden Ciyan oğlu Hamza bin Hacı Mustafa

* Cami-i Kebir (Ulucami), Terhacı ve Muhsin Çelebi mahalleleri:

Birinci muhtar, Ulucami mahallesinden Haydar oğlu Abdülbaki bin Haydar

İkinci muhtar, Terhacı mahallesinden Karaoğlan oğlu İsa bin Hüseyin

* Zincirli, Bab-ı Sagir (Küçükkapı) ve Mirzabey mahalleleri:

Birinci muhtar, Küçükkapı mahallesinden Yeğen oğlu Mehmed bin Hüseyin

İkinci muhtar, Mirzabey mahallesinden Ahmed Çavuş oğlu Memiş bin Ahmed

* Sebil mahallesi:

Birinci muhtar, Sebil mahallesinden Raşid bin Mehmed Sadık

İkinci muhtar, Sebil mahallesinden Müftü oğlu Hacı Hamza bin Mehmed Hilmi

* Sofular, Hacı Hasan ve Çavuşlu mahalleleri:

Birinci muhtar, Hacı Hasan mahallesinden Cemil oğlu İsmail bin İbrahim

İkinci muhtar, Çavuşlu mahallesinden Terzi oğlu Abdurrahman bin İbiş

Aksaray Kasabasına Bağlı Köylerin Muhtarları:

* Gerveli (Güzelyurt), Sivrihisar ve Genedala (Akyamaç) köyleri:

Birinci muhtar, Gerveli köyünden Odabaşı oğlu Musa bin Mustafa

İkinci muhtar, Gerveli köyünden Çelebi oğlu Abdurrahman bin Mustafa

* Sorsovı (Sofular) ve Hacıb (Gülpınar) köyleri:

Birinci muhtar, Sorsovı köyünden Zahmeci oğlu Hüseyin bin Hüseyin

İkinci muhtar, Hacib köyünden Köse oğlu Ali bin Mehmed

* Ağaçlu (Gülağaç) köyü:

Birinci muhtar, Ağaçlı köyünden Darıcı oğlu Hüseyin bin Veli

İkinci muhtar, Ağaçlı köyünden İsmail Bey oğlu Muslu bin İsa

* Timurcı (Demirci) köyü:

Birinci muhtar, Timurcı köyünden Pir Ali oğlu Musa bin Hüseyin

İkinci muhtar, Timurcı köyünden Kara Mehmed oğlu Memiş bin Mehmed

* Absarı (Çatalsu), Mamasun (Gökçe) ve Ağzıkarahan köyleri:

Birinci muhtar, Absarı köyünden Etlice oğlu Halil bin Musa

İkinci muhtar, Mamasun köyünden Baki oğlu Ali bin Mehmed

* Eskinuz (Uzunkaya), Gelegüle (Sevinçli) ve Gücünkaya köyleri:

Birinci muhtar, Eskinuz köyünden Emin bin Mehmed

İkinci muhtar, Gelegüle köyünden Cafer oğlu Abdurrahman bin Ali

* Gösdük (Doğantarla) ve Kızılkaya köyleri:

Birinci muhtar, Gösdük köyünden Uyungan oğlu Musa bin Abdullah

İkinci muhtar, Kızılkaya köyünden İbiş bin Ömer

* Selime, Yaprakhisar ve Belisırma köyleri:

Birinci muhtar, Selime köyünden Mürüvvet oğlu Hasan bin Himmet

İkinci muhtar, Yaprakhisar köyünden Hacı Abdurrahman oğlu Mahmud bin Ali

* Ihlara köyü:

Birinci muhtar, Ihlara köyünden Ferid oğlu Ferid bin Ahmed

İkinci muhtar, Ihlara köyünden Salih oğlu Ömer bin Salih

* Ilısu ve Mahmudlu köyleri:

Birinci muhtar, Ilısu köyünden Çolak oğlu Mehmed bin Abdullah

İkinci muhtar, Mahmudlu köyünden İsmail bin Topal Ahmed

* Obraka (?) ve Yenipınar köyleri:

Birinci muhtar, Obraka köyünden Civan oğlu Abdülkadir bin Ahmed

İkinci muhtar, Yenipınar köyünden Elif oğlu Halil bin Ali

* Harvadala (Helvadere) köyü:

Birinci muhtar, Harvadala köyünden Hatib oğlu Mustafa bin Hüseyin

İkinci muhtar, Harvadala köyünden Bekdaş oğlu Hasan bin Bekdaş

* Yuva, Karaviran (Karaören), Karataş ve Gine (Elmacık) köyleri:

Birinci muhtar, Yuva köyünden Hatib oğlu Hasan bin Halil

İkinci muhtar, Karaviran köyünden Süleyman bin Yahya

* Akhisar ve Karaköy köyler:

Birinci muhtar, Akhisar köyünden Yemci oğlu Hüseyin bin Abdülvahab

İkinci muhtar, Akhisar köyünden İsa Bey oğlu Mükrimin bin Osman

* Karanukuyu (Karakuyu) köyü:

Birinci muhtar, Karakuyu köyünden Hasan bin Süleyman

İkinci muhtar, Karakuyu köyünden Meddah oğlu İbiş bin Süleyman

* Sultanhanı köyü:

Birinci muhtar, Sultanhanı köyünden İsmail bin Ebubekir

İkinci muhtar, Sultanhanı köyünden Haydar oğlu Haydar Efendi bin Abdülfettah

* Bulargı (Yeşilova) köyü:

Birinci muhtar, Bulargı köyünden Feyzullah Bey oğlu İbrahim bin Feyzullah

İkinci muhtar, Bulargı köyünden Mellik oğlu Abdülcelil bin Musa

* Kırkıl (Yeşiltepe) köyü:

Birinci muhtar, Kırkıl köyünden Budun Hacı bin İbrahim

İkinci muhtar, Kırkıl köyünden Emir Ali oğlu Halil bin Ali

* Eke Dağı (Ekecik Dağı) köyleri ve Eke Dağı’nda oturan Kürt aşireti:

Birinci muhtar, Kıznefer oğlu Battal bin Mehmed

İkinci muhtar, Ali Efendi bin Ali

* Yağan, Sapmaz, Ahurlu (Ahırlı), Güğe (Büyükgüve ve Küçükgüve) ve Saka köyleri:

Birinci muhtar, Sapmaz köyünden İbrahim bin Ali

İkinci muhtar, Ahurlu köyünden İsmail bin Halil

Eyübeli (Ortaköy) ve Koçhisar Kazaları Muhtarları:

* Eyübeli (Ortaköy) kazası ile Sarıkaraman, Lefkere (Bozcatepe), Yuva (Yuva, Acıgöl) ve Kızılköy köyleri:

Birinci muhtar, Eyübeli kazasından Hüseyin bin Hacı Talib

İkinci muhtar, Sarıkaraman köyünden İnce oğlu Süleyman bin Abdullah

* Koçhisar kazası ile Tutuş ve Karamollauşağı köyleri:

Birinci muhtar, Koçhisar kazasından Şeyh Hasan oğlu Ali bin Hasan

İkinci muhtar, Koçhisar kazasından Kara Bekir oğlu Mehmed Efendi bin Mustafa

* Çıkınağıl (Evren) köyü:

Birinci muhtar, Çıkınağıl köyünden Ahakyar oğlu Hüseyin bin Ali

İkinci muhtar, Çıkınağıl köyünden Elbistan oğlu Hüseyin bin Halil

* Sarıyahşi ve Boğazköy köyleri:

Birinci muhtar, Sarıyahşi köyünden Çalık oğlu Hasan bin Musa

İkinci muhtar, Sarıyahşi köyünden Ali Baba oğlu Hüseyin Efendi bin Osman

Aksaray Kasabasındaki Gayrimüslimlerin Kahyaları:

* Terhacı, Zincirli ve Deveciyan mahalleleri:

Birinci kahya, Terhacı mahallesinden Murad veled-i Bodos

İkinci kahya, Terhacı mahallesinden Agob veled-i Karabet

Aksaray’a Bağlı Köylerdeki Gayrimüslimlerin Kahyaları:

* Gerveli (Güzelyurt) köyü:

Birinci kahya, Gerveli köyünden Hacet oğlu Yorgi veled-i Yuvan

İkinci kahya, Gerveli köyünden Göllüce oğlu Yuvan veled-i Vasil

* Sivrihisar, Harvadala (Helvadere) ve Genedala (Akyamaç) köyleri:

Birinci kahya, Sivrihisar köyünden Topal oğlu Yorgi veled-i Nikola

İkinci kahya, Harvadala köyünden Defter oğlu Vasil veled-i Biretmoz

Seçilmiş Kaynakça

Musa ÇADIRCI, “Türkiye’de Muhtarlık Teşkilatının Kurulması Üzerine Bir İnceleme”, Belleten, 34/135 (1970), s. 409-420
İlber ORTAYLI, Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Yerel Yönetim Geleneği, İstanbul 1985
Mehmet GÜNEŞ, Osmanlı Döneminde Muhtarlık ve İhtiyar Meclisi (1829-1871), İstanbul 2014
Mehmet GÜNEŞ, “Osmanlı Köy ve Mahalle İdarelerinde Yeni Bir Dönem İhtiyar Meclislerinin Teşekkülü”, Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi, 6/3 (2014), s. 163-177
Mehmet GÜNEŞ, “Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Şehir ve Köy İdaresi”, Türkiye Günlüğü, 121 (2015), s. 107-117
Nevzat TOPAL, “Aksaray Sancağı Mahalle ve Köy İdarelerinde Muhtarlık Teşkilatının Kurulması (1835)”, GAUN JSS (Gaziantep University Journal of Social Sciences), 16/2 (2017), s. 524-535
Ali AKYILDIZ, “Muhtar”, Diyanet İslam Ansiklopedisi, c. 31 (2020), s. 51-53
Mehmet GÜNEŞ, Muhtarlık, Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Köy ve Mahalle İdaresi, İstanbul 2023

Aksaray şehri mahalleleri ve köyleri ile Aksaray Sancağı’na bağlı Eyübeli (Ortaköy) ve Koçhisar köylerinde göreve başlayan muhtarların listesini gösteren belgenin ilk iki sayfası. Bu belgenin orijinali İstanbul’daki Osmanlı Arşivi’nde bulunmaktadır. (1835)

Aksaray şehri mahalleleri ve köyleri ile Aksaray Sancağı’na bağlı Eyübeli (Ortaköy) ve Koçhisar köylerinde göreve başlayan muhtarların listesini gösteren belgenin üçüncü ve dördüncü sayfaları. Bu belgenin orijinali İstanbul’daki Osmanlı Arşivi’nde bulunmaktadır. (1835)

Aksaray’ın İlk Muhtarları (1835) yazısı ilk önce AKSARAY TARİH ARAŞTIRMALARI MERKEZİ üzerinde ortaya çıktı.

Cem Sultan ve Aksaray

admin — Tue, 15 Oct 2024 21:28:44 +0000

Osmanlı’nın Asi Şehzadesi Cem Sultan ve Aksaray

Fatih Sultan Mehmed’in Şehzade Bayezid ve Şehzade Mustafa’dan sonraki üçüncü oğlu olan Cem Sultan, 1459 yılında Edirne’de doğdu. Annesi, Fatih’in yedinci eşi olan Çiçek Hatun’dur. Daha 10 yaşında iken Kastamonu’ya sancak beyi olarak gönderildi ise de kısa süre sonra İstanbul’a geri çağırılmıştır. Daha sonra büyük kardeşi ve Konya sancak beyi Şehzade Mustafa’nın 1474 yılında 24 yaşında ölümü üzerine, henüz 15 yaşında iken Konya sancak beyliğine atandı. Bu atama ile Aksaray ve çevresinin Cem Sultan ile 8 yıl sürecek olan ilişkisi başlamış oldu.

Şehzade Cem, Konya sancak beyliğine atandığı sırada, Aksaray ve çevresindeki Osmanlı egemenliği henüz altıncı yılında idi. Osmanlı’nın Anadolu’daki en önemli rakibi olan Karamanoğlu Beyliği’nin varlığına 1468 yılında son verilmiş ve Aksaray da dahil olmak üzere bu beyliğin toprakları “Karaman Eyaleti” adı altında Osmanlı Devleti’ne bağlanmıştı.

Cem Sultan’ı tasvir eden bir minyatür.

Şehzade Cem, bölgeye gelir gelmez bu yeni eyaletin ileri gelenleri ve Karamanoğlu Beyliği döneminin nüfuzlu aileleri ile sıcak ilişkiler kurmaya çalıştı. Bu davranışındaki amacı elbette yıllarca Osmanlı ile mücadele etmiş bölge halkının kalbini İstanbul’a ısındırmak ve Osmanlı egemenliğini kalıcı hale getirmekti. Şehzade Cem’in bu yolda izlediği usulün baskı ve cebirden ziyade, yumuşak bir yaklaşım olduğu anlaşılmaktadır. Konya’daki sancak beyliği görevi sırasında bölge halkıyla oldukça iyi geçinen Şehzade Cem, bu sayede eski Karamanoğlu ileri gelenlerinin sorun çıkarmalarını engellemeyi başardı. Etrafında topladığı bölge alimleri ve sanatkarlarıyla genç yaşına rağmen samimi ilişkiler kurdu. Ayrıca Karamanoğlu Beyliği döneminde tımar ve zeamet sahibi olan eski askerlerin ve beylerin ellerinde tuttukları ikta gelirlerinin çoğunu yeniden tasdik ederek bunların konumlarını muhafaza etmelerini ve Osmanlı Devleti’ne sadık kalmalarını sağladı. Bu kapsamda Aksaray bölgesinde geçmişi Karamanoğlu Beyliği dönemine kadar uzanan çok sayıdaki tımar, zeamet ve tasarruf hakkı da, Şehzade Cem tarafından tekrar tasdik edildi. Bu gibi davranışlarıyla Şehzade Cem’in Konya, Aksaray, Niğde ve Ereğli bölgelerindeki yerel halkla yakın ve samimi ilişkiler kurmayı başardığı anlaşılmaktadır. Bu yıllarda Şehzade Cem’in defalarca Aksaray şehrine gelmiş olduğu da kesindir.

Ancak Şehzade Cem için her şey babası Fatih Sultan Mehmed’in ölümü ile tamamen değişti. Fatih Sultan Mehmed, 3 Mayıs 1481 tarihinde yerine geçecek varisi işaret etmeden ölmüştü. Bu ölüm haberini Amasya’da sancak beyi olarak görev yapan ve yakın ekibi içinde Aksaraylı Cemali ailesi de bulunan 33 yaşındaki Şehzade Bayezid, Şehzade Cem’den önce haber alıp hızlıca İstanbul’a gitmiş ve 22 Mayıs 1481’de Osmanlı tahtına oturmuştu. Babasının ölüm haberi ile ağabeyinin tahta oturduğu haberini aynı anda ancak Haziran başlarında alabilen 22 yaşındaki Şehzade Cem ise bu durumu kabul etmedi ve tahtta kendisinin de hakkı olduğunu ilan etti.

Cem Sultan ile Kasım Bey’in Konya ve Aksaray önlerinden çekilerek Taşeli’ne gitmelerini ve onları takip eden II. Bayezid kuvvetlerini gösteren Batılı bir tasvir.

Cem Sultan, babası Fatih’in taht için kendisini varis seçtiğini ve Bayezid’in tahtta hakkı olmadığını iddia ediyordu. Bu nedenle kendisine bağlı Karaman Eyaleti askerlerini toplayarak Bursa’ya doğru ilerlemeye başladı. 4 Haziran’da 4000 kadar askerle Bursa’ya savaşsız bir şekilde giren Cem Sultan, burada kendisini “Osmanlı Sultanı” ilan ederek adına para bastırdı ve hutbe okuttu. Aynı zamanda İstanbul’da tahta çıkmış olan ağabeyi II. Bayezid’e de ülke topraklarını paylaşma teklifinde bulundu. İstanbul’daki komutanların ve beylerin bağlılığını kazanmayı başaran II. Bayezid ise bu teklifi şiddetle reddetti ve büyük bir ordu ile Bursa’daki kardeşinin üzerine yürüdü. 22 Haziran 1481 günü Bursa şehrinin doğusunda yapılan Yenişehir Savaşı’nda ağır bir yenilgiye uğrayan Cem Sultan, hızla Konya taraflarına çekildi. Konya’da yeterince destek bulamayacağını anladığında ise önce Tarsus’a ve burada Mısır Memlük Sultanı Kayıtbay’dan aldığı davet üzerine de Kahire’ye gitti. Bu arada içerisinde Aksaray’ın da bulunduğu Karaman Eyaleti, II. Bayezid kuvvetlerinin kontrolüne geçti ve Konya sancak beyliğine II. Bayezid’in en büyük oğlu Şehzade Abdullah atandı. Bu el değiştirme sırasında başta Konya olmak üzere bölge şehirleri oldukça zarar gördü.

Cem Sultan’ı Roma’da Papa VIII. İnnocentius ile birlikte tasvir eden ve Bernardino di Betto Betti (Pinturicchio) tarafından çizilen tablo.

Cem Sultan, yaşadığı ağır yenilgiden sonra geldiği Mısır’da yaklaşık bir yıl süreyle kaldı. Burada Memlük Sultanı Kayıtbay tarafından kendisine hürmet gösterildi ve bir Sultan gibi ağırlandı. Bu arada Cem Sultan, Mekke’ye de giderek hac ibadetini yerine getirdi. Kahire’ye döndüğünde ise Anadolu’dan tekrar davetler almaya başladı. Özellikle firari Karamanoğlu beylerinden Kasım Bey’in II. Bayezid’e karşı ortak hareket çağrısı Cem Sultan’a çok cazip geldi. Bunun üzerine Cem Sultan şansını bir defa daha denemeye karar vererek Mısır’dan ayrıldı ve 1482 yılının Mayıs ayında Adana’ya geldi. Cem Sultan, Adana’da Kasım Bey ile görüşerek bir ittifak antlaşması yaptı. Bu antlaşmaya göre, Cem Sultan Osmanlı tahtına çıkmayı başarırsa, yapacağı yardımlar karşılığında tüm Karaman Eyaleti’ni Kasım Bey’e vermeyi vaat etti. Bu arada Ankara sancak beyi olan Mehmed Bey’in de kendisine destek vermesi, Cem Sultan’ı daha da cesaretlendirdi.

Cem Sultan ve Kasım Bey, hızla hareket ederek 27 Mayıs 1482’de Konya’yı kuşattılarsa da burada bulunan Şehzade Abdullah ile Gedik Ahmed Paşa’yı ele geçirmediler. Bu arada Konya halkı da bir yıl önce yaşanan sıkıntıların tekrarlanması korkusundan dolayı şehrin kapılarını Cem Sultan ile Kasım Bey’e açmadı. Buradan Ankara taraflarına giden Cem Sultan, Osmanlı birliklerinin ilerdiği haberini alınca Kasım Bey’le birlikte Aksaray önlerine geldi. Aksaray halkı da aynı Konya halkı gibi kapılarını Cem Sultan’a açmadı ve II. Bayezid tarafında olduklarını açıkladı. Daha iki yıl öncesine kadar samimi ilişkiler kurduğu Karaman Eyaleti şehirlerinin kapıları tamamen yüzüne kapanmış olan Cem Sultan için bu ikinci girişim de başarısızlıkla sonuçlanmıştı. Bu sırada II. Bayezid’in Eskişehir üzerinden Konya’ya ve İskender Paşa’nın da Ankara üzerinden Aksaray’a doğru ilerlediği haberinin gelmesi, Cem Sultan için artık her şeyin bittiğini anlamına geliyordu. Son gelişmeler üzerine Cem Sultan, az sayıdaki adamlarıyla Aksaray önlerinden ayrılarak 1482 yılının Haziran ayı sonlarında Ereğli üzerinden (o yıllarda Osmanlı sınırları dışında kalan) Taşeli bölgesine geçmek zorunda kaldı. Takip eden günlerde ise Osmanlı birlikleri Konya ve Aksaray bölgelerinde kontrolü kolayca ele geçirmeyi başardı.

1495 yılında ölen ve daha sonra cenazesi İtalya’dan Osmanlı ülkesine gönderilen Cem Sultan’ın Bursa Muradiye’deki mezarı.

Anadolu’da bir şey yapamayacağını anlayan ve Taşeli bölgesine çekilen Cem Sultan son olarak şansını bir de Rumeli taraflarında denemeyi düşündü. Osmanlı’nın Avrupa topraklarına geçebilmek için de Rodos şövalyeleri bir anlaşma yaptı. Ancak, 30 Temmuz 1482’de Rodos’a gelen Cem Sultan, bu tarihten sonra bir daha Osmanlı topraklarına dönemedi. Zira Rodos şövalyeleri Cem Sultan’ı, Rumeli toprakları yerine önce Fransa’ya oradan da Vatikan’a götürdüler. Böylece Cem Sultan’ın, 24 Şubat 1495 tarihinde İtalya’da Castel Capuana’daki ölümüne kadar devam edecek olan Avrupa macerası başlamış oldu.

Osmanlı tahtına çıkabilmek iki defa girişimde bulunan Cem Sultan’ın, daha önce sancak beyi olarak yönettiği Konya ve Aksaray gibi şehirler tarafından reddedilmesinin elbette bazı sebepleri olmalıdır. Evvela Karaman Eyaleti halkının, 1481 yılındaki başarısızlıktan sonra, pozisyonunu İstanbul’da tahtta oturan ve galip gelmiş olan II. Bayezid lehine alması, gayet normaldir. İkinci olarak bu kardeş mücadelesine sahne olan bölgenin ve şehirlerin zarar görmesi kesin olduğundan halkın böyle bir sonuçtan uzak durmaya çalışması da oldukça anlaşılır bir şeydir. Zira yanlış tarafta olanların, olaylar bittikten sonra cezalandırılması kaçınılmazdır.

1520 tarihli Tahrir Defteri’nde, Cem Sultan’a kapılarını açmayan ve II. Bayezid’e sadık kalan Aksaray halkının avarız vergisinden muaf tutulduğunu belirten kayıt. Defterin orijinali İstanbul’daki Osmanlı Arşivi’nde bulunmaktadır.

Cem Sultan’ın 1481 yılında giriştiği ve ağır bir mağlubiyet alarak Mısır’a gitmek zorunda kaldığı ilk harekatı sonunda, Konya şehrinin oldukça zarar görmüş olması, 1482 yılındaki ikinci harekatta bu şehrin Cem Sultan’a kapılarını açmamasında kesinlikle etkili olmuş olmalıdır. Aynı durum Aksaray şehri için de geçerlidir. Aksaray halkının sonunda şehrin zarar görmesi kesin olan bu kardeş mücadelesinde, iktidardaki kardeşin yanında yer alması ve kapılarını Cem Sultan’a açmaması oldukça mantıklıdır. Diğer taraftan Aksaray’ın Cem Sultan’a kapılarını açmamasında, Aksaraylı Cemali ailesi mensuplarının Amasya yıllarından beri II. Bayezid’in yanında olmaları da etkili olmuş olmalıdır. Zira bu aile mensupları, II. Bayezid ile birlikte Amasya’dan İstanbul’a gelmiş ve Osmanlı merkez bürokrasisinde etkili makamlara yükselmeye başlamıştır. Bu aileye mensup Cemal-i Halveti’nin Cem Sultan’ın desteklenmemesi için Karaman Eyaleti’ndeki bazı şeyhlerle görüşmüş olması, bölge halkının II. Bayezid tarafına meyletmesine tesir etmiş olabilir. Ayrıca Cemal-i Halveti’nin oğlu Piri Mehmed Paşa’nın kariyerindeki hızlı yükselişi hatırlanırsa, bu tesirin oldukça kuvvetli olduğu anlaşılacaktır.

Aksaray ve Konya halkının 1482’de kapılarını Cem Sultan’a açmamaları ve II. Bayezid lehine pozisyon almaları, bu iki şehrin daha sonraki yıllarda İstanbul tarafından ödüllendirilmelerini de sağlamıştır. 1520 tarihli bir Tahrir Defteri’nde aynen şu ifadeler yer almaktadır: “Nefs-i Aksaray halkı Cem Çelebi merhum ile Karaman oğlu üzerlerine gelicek istikamet etdikleri sebebden avarızdan muafiyet içün Sultan Bayezid Han’dan muafiyet name verilmiş badehu Padişah-ı alem-penahdan mukarrer name verilmiş.” Osmanlı Arşivi’ndeki bu ve benzeri kayıtlardan anlaşıldığına göre, bu davranışları sayesinde, Konya şehri gibi Aksaray şehri halkının da uzun yıllar boyunca avarız gibi bazı vergileri affedilmiş ve bu muafiyet Yavuz ve Kanuni dönemlerinde de devam etmiştir.

Seçilmiş Kaynakça

İsmail H. ERTAYLAN, Sultan Cem, İstanbul 1951
Şerafettin TURAN, “Bayezid II”, DİA, c. 5 (1992), s. 234-238
Mahmut H. ŞAKİROĞLU, “Cem Sultan”, DİA, c. 7 (1993), s. 283-284
Yusuf KÜÇÜKDAĞ, II. Bayezid Yavuz ve Kanuni Devirlerinde Cemali Ailesi, İstanbul 1995
Yusuf KÜÇÜKDAĞ, Cemalî Ailesi, Ankara 2017
Mehmet Can ŞİMŞEK, Şehzade Cem ile II.Bayezid Arasındaki Taht Mücadelesi ve Bu Mücadelede Etkili Devlet Adamlarının Rolü, Kocaeli 2021 (Yüksek Lisans Tezi)
Himmet KONUR, “Amasya’dan İstanbul’a Saltanat Yolunda Bir Şehzade ve Bir Şeyh: II. Bayezid ve Cemal-i Halveti”, Sufiyye, 13 (Aralık 2022), s. 227-243

Cem Sultan ve Aksaray yazısı ilk önce AKSARAY TARİH ARAŞTIRMALARI MERKEZİ üzerinde ortaya çıktı.