FOTOĞRAFLAR arşivleri - AKSARAY TARİH ARAŞTIRMALARI MERKEZİ

Sarre’nin Objektifinden Aksaray (1895)

admin — Fri, 22 Nov 2024 12:39:56 +0000

Alman Seyyah Friedrick Sarre’nin Objektifinden Aksaray Fotoğrafları (1895)

Friedrich Sarre, yaşadığı dönemin ünlü bir arkeoloğu ve sanat tarihçisidir. 1865 yılında Almanya’nın Berlin şehrinde doğan Sarre, özellikle Osmanlı ve Ortadoğu coğrafyası ile yakından ilgilenmiştir. İstanbul’a ve Osmanlı ülkesinin diğer bölgelerine defalarca seyahatler yapmış ve bu seyahatleri sırasında arkeoloji ve sanat tarihi konularında araştırmalar gerçekleştirmiştir. 1945 yılında ölen Sarre, yaptığı seyahatlerdeki araştırmalarını yayınladığı çok sayıda kitap ve makalede bilim dünyası ile paylaşmıştır.

Friedrich Sarre, 1895 yılında Anadolu’ya yaptığı bir seyahatinde Aksaray’a da gelmiştir. Konya üzerinden önce Sultanhanı’na ve ardından Aksaray’a gelen Sarre, bu seyahati sırasında Aksaray ve yakın coğrafyasını yakından incelemiştir. Aksaray ve çevresindeki gözlemlerini, bir yıl sonra “Reise in Kleinasien Sommer 1895” (Küçük Asya Seyahati, 1895 Yazı) isimli Almanca olarak Berlin’de basılan kitabında yayınlamıştır. Bu kitap, 1998 yılında Dara Çolakoğlu tarafından “Küçük Asya Seyahati, 1895 Yazı” ismiyle Türkçe’ye de çevirilmiştir.

Alman arkeolog ve sanat tarihçisi Friedrich Sarre

Friedrich Sarre, bu seyahati sırasında yaptığı gözlem ve incelemelerinin yanı sıra fotoğraflar da çekmiştir. Sarre’nin kitabında Sultanhanı’na ait 10 fotoğraf ve Aksaray şehrine ait 3 fotoğraf bulunmaktadır. 1895 yılına ait bu fotoğraflar, Aksaray ve çevresinin tarihine ışık tutan ilk fotoğraflardandır. Aşağıda Friedrich Sarre’nin 1895 yılında çektiği Aksaray şehri fotoğraflarından üç adedi ile Sultanhanı fotoğraflarından bir adedi paylaşılmıştır.

Sarre’nin objektifinden Aksaray Ulucami (1895)

Sarre’nin objektifinden Aksaray’daki Uluırmak, Başköprü ve Eğri Minare (1895)

Sarre’nin objektifinden Aksaray Zinciriye Medresesi (1895)

Sarre’nin objektifinden Sultan Hanı (1895)

Sarre’nin Objektifinden Aksaray (1895) yazısı ilk önce AKSARAY TARİH ARAŞTIRMALARI MERKEZİ üzerinde ortaya çıktı.

Haynes’in Sultanhanı Fotoğrafları (1887)

admin — Fri, 08 Nov 2024 11:06:19 +0000

Amerikalı John Henry Haynes’in Sultanhanı Fotoğrafları (1887)

Amerikalı seyyah, arkeolog ve fotoğrafçı John Henry Haynes, 1849 yılında doğmuş ve 1910 yılında ölmüştür. Amerikan arkeolojisin ve arkeolojik fotoğrafçılığının öncüsü kabul edilen Haynes 1881 yılından itibaren Amerikan Arkeoloji Enstitüsü adına Yunanistan, Türkiye, Suriye ve Irak’a seyahatler yaptı. Bu seyahatleri sırasında arkeolojik araştırmalar yaptığı gibi incelediği objelerin fotoğraflarını da çekti. Bir ara (1882-1883) İstanbul ve Gaziantep’teki Amerikan okullarında öğretmenlik yapan Haynes, 1889-1892 yıllarında ABD’nin Bağdat konsolosu olarak da görev yaptı.

Arkeolog ve fotoğrafçı John Henry Haynes, Aksaray ve çevresine ilk defa 1884 yılında geldi. Akşehir ve Konya üzerinden Aksaray’a gelen Haynes, daha sonra Nevşehir ve Kayseri’ye gitti. Bu seyahati sırasında Haynes, özellikle Selime (Aksaray), Göreme (Nevşehir) ve Soğanlı Vadisi’nde (Kayseri) çok sayıda fotoğraf çekti. Haynes’in 1884 yılında çektiği bu fotoğraflar, peri bacaları üzerine yazılmış bir makale ile birlikte 1919 yılında National Geographic dergisinde yayınlandı.

Amerikalı seyyah, arkeolog ve fotoğrafçı John Henry Haynes

Haynes 1885 yılında Mersin, Mardin, Musul, Erbil ve Bağdat’ı kapsayan bir başka seyahat yaptıktan sonra, 1887 yılında tekrar Konya ve Aksaray bölgesine geldi. Bu ikinci gelişinde özellikle bölgedeki Selçuklu dönemi eserlerini fotoğrafladı. Bunlar arasında Aksaray’daki Sultanhanı fotoğrafları da vardı. Bu fotoğraflar 2011 yılında ABD’de bir kitap halinde toplu olarak yayınlandı. Haynes, 1900 yılına kadar Osmanlı topraklarındaki seyahat ve araştırmalarına devam ettikten sonra ABD’ye döndü. Bir daha herhangi bir araştırma seyahati yapmadı.

Aşağıda, Amerikalı seyyah, arkeolog ve fotoğrafçı John Henry Haynes’in 1887 yılında çektiği Sultanhanı fotoğraflarından beşi paylaşılmıştır.

John Henry Haynes’in objektifinden Sultanhanı (1887)

John Henry Haynes’in objektifinden Sultanhanı’nın kuzeydeki taç kapısı (1887)

John Henry Haynes’in objektifinden Sultanhanı’nın güneydeki diğer kapısı (1887)

John Henry Haynes’in objektifinden Sultanhanı’nın iç avlusu (1887)

John Henry Haynes’in objektifinden Sultanhanı üzerinden köy evleri (1887)

Haynes’in Sultanhanı Fotoğrafları (1887) yazısı ilk önce AKSARAY TARİH ARAŞTIRMALARI MERKEZİ üzerinde ortaya çıktı.

Gertrude Bell’in Aksaray Fotoğrafları (1907)

admin — Mon, 28 Oct 2024 00:03:54 +0000

Ünlü İngiliz Seyyah, Arkeolog ve Casus Gertrude Bell’in Aksaray Fotoğrafları (1907)

Ünlü İngiliz kadın seyyah ve arkeolog Gertrude Lowthian Bell, 1868’de İngiltere’nin Durham şehrinde doğdu. Tarih eğitimi aldı ve Farsça, Arapça ve Türkçe öğrendi. 1892’den 1913 yılına kadar olan dönemde İran, Irak, Suriye, Filistin, Ürdün, Arabistan ve Türkiye coğrafyalarına altı uzun ve kapsamlı seyahat yaptı. Bu seyahatlerde elde ettiği bilgi ve fotoğraflara dayanarak yaptığı çok sayıdaki yayın ile bilim dünyasının ve istihbarat servislerinin ilgisini çekti.

Seyahatlerinde elde ettiği bilgi, fotoğraf ve haritaları 1914 yılından itibaren İngiliz ordusu ve istihbaratı ile paylaştı. Hatta Birinci Dünya Savaşı sırasında, Kahire’deki İngiliz ordu istihbaratı bürosunda aktif olarak çalıştı. Bu dönemde İngiltere Devleti’nin, Ortadoğu haritasını şekillendirme çalışmaları sırasında başvurduğu en önemli uzmanlardan biri haline geldi. Savaş sonrasında ise yeni kurulan Irak Krallığı’nın kültür danışmanı olarak Bağdat’a yerleşti. Bağdat’ta bir ulusal müze kurulması çalışmalarına öncülük etti. Nihayet 1926 yılında 58 yaşında iken Bağdat’ta öldü. Mezarı Bağdat’tadır.

Gertrude Bell Orta Anadolu’da (1907)

Gertrude Bell, Bugünkü Türkiye topraklarına dört uzun araştırma seyahati düzenlemiştir. 1905, 1907, 1909 ve 1911 yıllarında Türkiye’nin pek çok bölgesini dolaşan Bell, 1907 yılında yaptığı seyahat sırasında Orta Anadolu Bölgesi’ne de gelmiştir. 1907 yılının Temmuz ayında Aksaray’a gelen Gertrude Bell, çok sayıda fotoğraf da çekmiştir. Aksaray ve çevresine ait en eski fotoğraflar arasında sayılan bu kareler, 1909 yılında Avrupa’da çeşitli gazete, dergi ve kitaplarda yayınlanmıştır. Gertrude Bell’in çektiği Aksaray ve çevresi ile ilgili fotoğrafların sayısı 100’den fazladır. Bu fotoğrafların bir kısmı Aksaray şehir merkezi görüntüleridir. Çoğunluğu ise Aksaray bölgesine ait kırsal ve köy fotoğraflarıdır.

Aşağıda İngiliz seyyah, arkeolog ve sanat tarihçisi Gertrude Lowthian Bell’in 1907 yılı Temmuz ayında Aksaray ve çevresinde çektiği fotoğraflardan dört adedi paylaşılmıştır.

Gertrude Bell’in objektifinden Aksaray’daki Ulucami (1907)

Gertrude Bell’in objektifinden Aksaray’daki Eğri Minare (1907)

Gertrude Bell’in objektifinden Aksaray’daki Nakkaş Köprüsü (1907)

Gertrude Bell’in objektifinden Aksaray’daki Zinciriye Medresesi (1907)

Gertrude Bell’in Aksaray Fotoğrafları (1907) yazısı ilk önce AKSARAY TARİH ARAŞTIRMALARI MERKEZİ üzerinde ortaya çıktı.

Aksaray Eğitim Tarihinden Bir Sahne (1912)

admin — Tue, 22 Oct 2024 00:02:40 +0000

Aksaray’ın Eğitim Tarihinden Osmanlı Döneminde 1912 Yılına Ait Bir Fotoğraf

Eskilerin güzel bir sözü vardır: “Marifet iltifata tabidir” şeklinde. Bu söz, tüm başarıların ödüllendirilmesi gerektiğine vurgu yapar. Bu kapsamda özellikle eğitim alanında “ödüllendirme” usulü, oldukça olumlu sonuç veren bir taktiktir. İşte bu sözün tarihsel bir yansımasını, hem de Aksaray’da 1912 yılında düzenlenmiş bir ödül dağıtımı törenine ait bir fotoğrafı paylaşmak istiyoruz. Fotoğraf, Aksaray’da 1912 yılında eğitim ve öğretim yılı sonunda öğrenciler için yapılan bir ödül dağıtım törenine aitttir. Bu fotoğrafta görünen bina büyük ihtimalle o dönemin Rüşdiye Mektebi (Ortaokul) binası olmalıdır. Bu bina günümüzde Şehit Memiş Arıbaş Ortaokulu’nun bulunduğu yerde idi. Osmanlı döneminde 1883 yılında hizmete girmiş olan Aksaray Rüşdiye Mektebi’nin yerine daha sonraki yıllarda ise Cumhuriyet İlkokulu binası inşa edilmişti.

Fotoğrafta okul binasının giriş kapısı üstünde siyah zemin üzerinde yazılar görülmektedir. Bu yazı, okul girişi üstüne asılmış yazılı bir pankart olabilir. Diğer ihtimal ise fotoğrafa baskı sırasında eklenmiş bir yazı metni olması ihtimalidir. Kanaatimize göre birinci ihtimal daha kuvvetlidir. Bu pankart veya yazıda Arapça olarak “Rütbetü’l-ilm a’le’r-rüteb” sözü yazılıdır. Bu veciz söz Türkçe olarak “İlim rütbesi, rütbelerin en üstünüdür” anlamına gelmektedir. Bu sözün altında ise ödül töreninin düzenlendiği tarih yazılıdır. O dönemde kullanılan Rumi takvime göre yazılmış bu tarih “21 Haziran 1328” şeklindedir. Bu tarihin miladi takvimdeki karşılığı ise 4 Temmuz 1912’dir. Dolayısıyla Aksaray Rüşdiye Mektebi ödül töreni, 4 Temmuz 1912 günü düzenlenmiş olmalıdır. Burada yazılı olan tarihten, fotoğrafın hangi güne ait olduğu kesin olarak tespit edilebilmektedir.

Fotoğrafın alt kısmında ise baskı sırasında eklendiği anlaşılan bir yazı daha mevcuttur. Bu yazı ise Osmanlıca olarak “Aksaray Kazası Mekteb-i Rüşdi ve Mekatib-i İbtidaiyesi Tevzi-i Mükafat Resmi” şeklindedir. Bugünkü dille ifade edersek “Aksaray Kazası Ortaokulu ve İlkokulları Ödül Dağıtım Töreni” anlamındadır. Bu ibareden ise fotoğrafta görülen etkinliğe dair kesin bilgi elde edilebilmektedir. Yani fotoğraf, 4 Temmuz 1912 günü Aksaray Rüşdiye Mektebi’nde yapılan ödül dağıtım töreni sırasında çekilmiştir.

Fotoğrafta görülen kişilerin isimlerini tek tek tespit etmek ise şu an için mümkün değildir. O dönem Aksaray’da görev yapan Kaymakam, Askeri komutan, Belediye başkanı, Kadı, Müftü gibi üst düzey yöneticiler ile Aksaray Rüşdiye Mektebi öğretmenlerinin isimleri bilinmektedir. Ancak fotoğrafta bu kişilerin olup olmadığı, şayet var iseler hangileri olduğu, net olarak tespit edilememektedir. Fotoğrafın ön tarafında oturanların ise okul öğrencileri olduğu anlaşılmaktadır.

Aşağıda, 4 Temmuz 1912 günü Aksaray Rüşdiye Mektebi’nde düzenlenen ödül dağıtım törenine ait fotoğraf paylaşılmıştır.

Aksaray Kazası Ortaokulu ve İlkokulları Ödül Dağıtım Töreni vesilesiyle çektirilen hatıra fotoğrafı. (4 Temmuz 1912)

Aksaray Eğitim Tarihinden Bir Sahne (1912) yazısı ilk önce AKSARAY TARİH ARAŞTIRMALARI MERKEZİ üzerinde ortaya çıktı.

Yıldız Albümü’nden Aksaray Fotoğrafı

admin — Tue, 15 Oct 2024 19:23:20 +0000

II. Abdülhamid İçin Hazırlanan Fotoğraf Albümü’ndeki (Yıldız Albümü) Aksaray Fotoğrafı

Yıldız Sarayı Fotoğraf Albümleri, Osmanlı Padişahı II. Abdülhamid döneminde (1876-1909) devlet tarafından çektirilen fotoğraflardan oluşmaktadır. Bu nedenle Yıldız Sarayı Fotoğraf Albümleri, “II. Abdülhamid Fotoğraf Albümleri” olarak da adlandırılır. Sayıları 900 kadar olan bu albümlerde, 40 bin kadar fotoğraf bulunmaktadır.

Bu albümlerdeki fotoğrafların büyük çoğunluğu Osmanlı başkenti İstanbul’a ve buradaki devlet yapılarına aittir. Ancak albümlerde Osmanlı taşrasına ait çok sayıda fotoğraf da bulunmaktadır. Yıllarca Yıldız Sarayı Kütüphanesi’nde tutulan bu albümler, günümüzde İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi’nde muhafaza edilmektedir. Önemli bir kısmı dijitalleştirilmiş ve internet üzerinden erişime açılmış olan Yıldız Albümü fotoğraflarının bir kısmı da araştırmacılar ve akademisyenler tarafından yayınlanmış bulunmaktadır.

1890’lı yıllar ile 1900’lü yılarda çekilen bu fotoğraflar arasında, bir adet de Aksaray şehrine ait fotoğraf bulunmaktadır. 1900’lü yıllarda çekildiği tahmin edilen bu fotoğraf, şimdiye kadar yapılan araştırmalarda bu albümlerde tespit edilmiş tek Aksaray fotoğrafıdır. Fotoğrafın altındaki notta da “Aksaray: Pazar mahalli” ibaresi okunmaktadır. Yani fotoğraf, Aksaray’da pazarın kurulduğu alanı göstermektedir.

Fotoğrafın manzarası, günümüzde Turizm Caddesi üzerindeki bir noktadan kuzey doğu yönüne doğru bakan bir açıyı içermektedir. Fotoğraftaki pazar yeri, günümüzde doğuda Mehmet Altınsoy Caddesi, batıda 553.Sokak, kuzeyde 559. Sokak ve güneyde Turizm Caddesi arasında kalan alanın güney-batı kısmına tekabül etmektedir. Pazar yerinin hemen ilerisinde biri “L” şeklinde kemerli ve çatılı, diğeri ise kare şeklinde ve çatısız iki taş bina görülmektedir. Günümüzde artık mevcut olmayan “L” şeklindeki bina, günümüzdeki Ekecik İş Hanı'nın olduğu yerde bulunan Ekecik Hanı'dır. Bu binanın karşısında görülen taş binanın yerinde ise günümüzde Ziraat Bankası binası bulunmaktadır.

Fotoğrafın daha ilerideki manzarasında ise Ulucami’nin iki büyük kubbesi ile o dönemde taç kapı önünde ve caminin batı tarafında bulunan minaresi açıkça görülmektedir. Fotoğraftaki minare, daha sonraki yıllarda yıkılmış ve yerine 1925 yılında bugünkü minare inşa edilmiştir. Ulucami minaresinin bu eski görünümü, Friedrich Sarre’nin 1895 yılı fotoğrafları ile Gertrude Bell’in 1907 yılı fotoğraflarında da aynı şekilde görülmektedir.

Aşağıda, Yıldız Sarayı Fotoğraf Albümleri (II. Abdülhamid Fotoğraf Albümleri) içinde tespit edilmiş ve 1900’lü yıllarda çekildiği kuvvetle tahmin edilen Aksaray fotoğrafı paylaşılmıştır.

Yıldız Albümü’nde tespit edilebilmiş tek Aksaray fotoğrafı. (1900’ler)

Yıldız Albümü’nden Aksaray Fotoğrafı yazısı ilk önce AKSARAY TARİH ARAŞTIRMALARI MERKEZİ üzerinde ortaya çıktı.

İsveçli Berggren’in Sultanhanı Fotoğrafları

admin — Tue, 15 Oct 2024 08:53:57 +0000

İsveçli Fotoğrafçı Guillaume Berggren Tarafından Çekilen Sultanhanı Fotoğrafları

Dünyada fotoğrafçılık, ilk olarak 1826 yılında Fransa’da başlamıştır. Osmanlı coğrafyasına ait ilk fotoğraflar ise İsviçreli fotoğrafçı ve gezgin Gaspard Pier Gustav Joly tarafından 1839 yılında çekilmiştir. Fotoğraf teknolojisinin kısa sürede gelişmesiyle birlikte, takip eden yıllarda gittikçe artan sayıdaki Avrupalı fotoğrafçı, İstanbul’a ve Osmanlı ülkesinin diğer bölgelerine gelerek fotoğraflar çekmeye devam etmişlerdir. Yıllar içerisinde de fotoğrafçılık sanatı ve fotoğraf çekme / çektirme usulü, tüm Osmanlı coğrafyasında tanınır ve kabul edilir bir hale de gelmiştir. 1863 yılında Osmanlı Sultanı Abdülaziz’in kendi fotoğrafını çektirmesi ile birlikte, fotoğraf olgusu ve fotoğrafçılık mesleği tüm Osmanlı halkına mal olmaya başlamış, yabancı ve yerli fotoğrafçıların ülkeye ve özellikle de İstanbul’a ait fotoğraf çekimleri artarak devam etmiştir.

İsveçli Guillaume Berggren de 19. Yüzyılın ikinci yarısında Osmanlı ülkesine gelen ve bir fotoğraf stüdyosu açarak fotoğraf çeken Avrupalı fotoğrafçılardan biridir. 1866 yılında İstanbul’a gelerek bir fotoğraf stüdyosu kuran Guillaume Berggren, ömrünün kalanı kısmını Osmanlı ülkesinde geçirmiş ve 1920 yılında İstanbul’da ölmüştür. Mezarı, İstanbul’da Feriköy Protestan Mezarlığı’nda bulunmaktadır.

Guillaume Berggren’in 1880’lere ait bir fotoğrafı

Guillaume Berggren’in 1900’lere ait bir fotoğrafı

Osmanlı ülkesinde yaşadığı süre boyunca İstanbul’un ve diğer bölgelerin çok sayıda fotoğrafını çeken Guillaume Berggren, o dönemde Aksaray Kazası sınırları içinde bulunan Sultanhanı’nın da iki fotoğrafını çekmiştir. Berggren’in Sultanhanı fotoğraflarını hangi tarihte çektiği tam olarak tespit edilememektedir. Ancak Berggren’in hayatı hakkındaki bilgiler ile kendisine Anadolu’da fotoğraf çekme izni verildiğine dair olan Osmanlı Arşivi belgeleri dikkate alındığında, bu fotoğrafların 1879’dan sonraki yıllarda ve en geç 1884’te sona eren bir tarih diliminde çekildiği anlaşılmaktadır. Bu açıdan İsveçli Guillaume Berggren’in çektiği bu iki fotoğrafın, hem Sultanhanı’na ve hem de Aksaray çevresine ait en eski fotoğraf kareleri olduğunu söylemek mümkündür.

Berggren’in çektiği fotoğraflardan biri Sultanhanı’nın ana giriş kapısı olan taç kapıya aittir. Fotoğrafta taç kapının bütünlüğü korunmuş olarak görülse de zemin ve yan duvarlar kısmen harap vaziyettedir. İkinci fotoğrafta ise han içindeki mescid görülmektedir. Fotoğrafta o yıllarda hanın içindeki mescidin bütünlüğünün bozulduğu, tavanının tamamen ve duvarlarının ise büyük ölçüde çöktüğü görülmektedir.

Aşağıda, İsveçli fotoğrafçı Guillaume Berggren’in 1880’lerin ilk yıllarında çektiği tahmin edilen Sultanhanı’na ait iki fotoğrafları paylaşılmıştır.

Guillaume Berggren’in objektifinden Sultanhanı’nın taç kapısı. (1880’ler)

Guillaume Berggren’in objektifinden Sultanhanı’nın içindeki mescid. (1880’ler)

İsveçli Berggren’in Sultanhanı Fotoğrafları yazısı ilk önce AKSARAY TARİH ARAŞTIRMALARI MERKEZİ üzerinde ortaya çıktı.